Ortoreksiya Nervoza ve Instagram

Merhaba. Ben diyetisyen ve psikoloji öğrencisi Gizem Altıntabak. Bu yazımda size sıklıkla karşılaştığım ve bazen beni de etkisi altına alan bir durumdan bahsedeceğim. Instagram’daki sağlıklı beslenme akımı. Bu bağlamda Ortoreksiya Nervoza da konu başlığımızda yer alacak.

Yazının seslendirilmiş halini buradan dinleyebilirsiniz.

Mesleğim nedeniyle Instagram’ı yemek tarifi aramak, diğer diyetisyenleri takip etmek, bilgilendirici ve ilgi çekici paylaşımlar yapmak için kullanıyorum. Instagram algoritması nedeniyle de “keşfet” ve “anasayfa” bölümlerim hep yiyecek ve sağlıklı beslenme üzerine öneriler ile dolu. Sağlıklı öğünler, temiz içerikli tariflerin çekildiği reels videoları, “zararlı” yiyeceklerin “masum” alternatifleri vb. Şekersiz, unsuz ve yağsız yapılan tarifleri gördükçe yeni tarifler bulmanın heyecanını yaşıyorum. Ama içimden bir ses dondurma veya kek yerken “Bunun şekersizini yeseydin keşke” diyerek beni huzursuz edebiliyor. O zaman şu soruyu soralım…

İnstagram, Sağlıklı Beslenme Takıntılarımızı Arttırıyor Mu?

Ben mesleğim nedeniyle bu sesi idare edebilsem de başkalarının da aynı sese sahip olduğunu düşünüyorum. Bu sesin adı ortoreksiya nervoza sevgili okur. Burada bir virgül koyarak ortoreksiya nervozayı açıklamadan önce sağlıklı beslenme ve sağlıklı beslenme davranışının takıntıya dönüşme sürecinden bahsetmek istiyorum. Sağlıklı beslenme kısaca kişinin ihtiyaçlarına uygun, yeterli ve dengeli beslenmesidir. Sağlıklı beslenme davranışı en genel haliyle fiziksel açlığa uygun saatlerde ve bedensel ihtiyaçlara uygun enerji ve besin öğelerinden oluşan bir beslenme düzenidir.

İnstagram ortoreksiya nervoza sebebi mi?

Sağlıklı yeme üzerine fazla odaklanma, yeterli bilgi olmadan günlük besin tüketimini kısıtlama, sağlıklı besinler tüketilmediğinde suçluluk duyma gibi davranışlar sağlıklı beslenme takıntısı işaretçileridir. Bu takıntı da yeme bozukluğu habercisi olabilir. Bahsi geçen yeme bozukluğu ortoreksiya nervoza olarak adlandırılır. Ortoreksiya nervoza olmasak da sosyal medya etkisiyle diyete başlayıp yediklerimizi kısıtlayabilir, çikolata yediğimizde suçluluk duyabilir veya sağlıklı tariflere fazla odaklanabiliriz.

2016 yılında yapılan bir çalışmada 680 sosyal medya kullanıcısının Instagram, Twitter gibi sosyal medya uygulamalarında geçirdikleri süreler incelenmiş. Yeme alışkanlıkları kaydedilmiş ve ORTO-15 ölçeği ile ortoreksiya nervoza semptomları değerlendirilmiş. Çalışmanın sonucunda Instagram kullanımı arttıkça ortoreksiya nervozaya eğiliminin arttığı görülmüş. Yani Instagram kullanımının artması sağlıklı beslenme takıntısının artmasına neden olabilir. Sağlıklı beslenme davranışının takıntıya dönüşme ihtimalini ve Instagram’ın bunun üzerindeki etkisini konuştuk. Peki sağlıklı beslenmenin takıntıya dönüşmemesi için ne yapabiliriz?

Ortoreksiya nervoza olmadan sağlıklı beslenme

Bu iki uç noktadan birini seçmek yerine orta noktada buluşmak daha sürdürülebilir bir karar olabilir. İşte takıntı geliştirmeden sağlıklı beslenmek için yapmanız gerekenler:

• Sağlıklı besinler tüketmediğinizde suçluluk duymayın.
• Instagram’da yapılan paylaşımların öneri niteliğinde olduğunu unutmayın.
• Sağlıklı beslenme üzerine paylaşım yapan kullanıcılar ile kendi beslenme düzeninizi karşılaştırmayın.

Ayrıca beslenme düzeninizde 80/20 kuralını uygulayarak dengeyi sağlayabilirsiniz. Bu kurala göre beslenmenizin %80’i temiz içerikli ve sağlıklı besinlerden oluşur. Ama %20’si sık tüketildiğinde olumsuz etkileri olabilecek şeker, işlenmiş gıda türü yiyeceklere ayrılır. Bu kural sayesinde hem sürdürülebilir sağlıklı bir beslenme düzeni kazanacaksınız hem de belirli yiyecekleri “yasak” veya “kötü” diye etiketlemeden ve suçluluk hissetmeden tüketeceksiniz.

Editörün Önerisi: Eğer bu yazı ilginizi çektiyse bigoreksiya hakkında bilgi alabileceğiniz Brooklyn Nine-Nine ve Psikoloji yazısına da göz atabilirsiniz.

Bu yazılı içerik Psikoloji Arşiv Yayın İlkeleri ‘ne uygun şekilde yeniden düzenlenmiştir.

Editör: Selin Cennet Gülmez

Görsel Tasarım: Taner Türker

Kaynak: Turner, P. G., & Lefevre, C. E. (2017). Instagram use is linked to increased symptoms of orthorexia nervosa. Eating and Weight Disorders-Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 22(2), 277-284.