Bu yazımızda nöropsikoloji alanına ve Türkiye’deki nöropsikoloji çalışmalarına derinlemesine bir bakış sağlayarak nöropsikoloji alanında ilerlemek isteyen psikoloji öğrencilerine ve meslektaşlarımıza bir “Nöropsikoloji Rehberi” oluşturmayı hedefledik.
Nöropsikoloji içeriklerini seviyorsanız Psikoloji Arşiv Instagram sayfasına göz atmanızı öneririz.
Eklemek istediğiniz ya da merak ettiğiniz noktaları yorumlarda paylaşabilirsiniz.
Keyifli okumalar…
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılarımız;
- Psikoloji Doktora Programları
- Psikoloji Bölümü Hikayesi
- Psikologlardan Psikoloji Öğrencilerine Öneriler
- Psikolog Nedir? Psikologlar Nerede Çalışır?
Bu Yazıda Sizi Neler Bekliyor?
Nöropsikoloji Nedir?
Nöropsikoloji, psikoloji tarihinde beyin, zihin ve davranış arasındaki ilişkiler olarak tanımlanmıştır. (Berlucchi, 2009) Bu bilim beynin yapısı ve işlevleriyle bireyin düşünme, duygu, davranış ve bilişsel süreçleri arasındaki ilişkiyi gözlemleyen bir psikoloji dalıdır.
Nöropsikoloji sayesinde beyinde meydana gelen hasar ve değişikliklerin bizleri nasıl etkilediğini anlarız. Bu sayede beynin farklı bölgelerinin işlevlerini, beyin hasarlarının davranışsal ve bilişsel sonuçlarını, hafıza, dikkat, algı, dil, problem çözme gibi fonksiyonları, otizm, DEHB gibi gelişimsel bozuklukları, ve şizofreni, depresyon gibi psikiyatrik sorunların beyindeki etkileri araştırılır ve anlaşılır.
Nöropsikolojik değerlendirmeler sayesinde nörolojik rahatsızlıklar sürecinde hangi tedavi yöntemlerinin daha etkili olacağı belirlenir. Böylece hem nörolojik hem de psikolojik rahatsızlıkların tedavi yolları daha anlaşılır ve etkili hale gelir.
Nöropsikoloji bilimi deneysel, klinik ve bilişsel olmak üzere 3 alt dala ayrılır.
Okuma Önerisi: Neuropsychology: From theory to practice – D. Andrewes
Nöropsikolog Nedir? Ne İş Yapar?
Nöropsikologlar beyin işlevleri ve insan davranışları arasındaki ilişkiyi inceleyen uzmanlardır. Nöropsikologlar belirli testler ve temel araştırma yöntemlerini kullanarak hastalıkları değerlendirip tanı koyabilirler. Hastaların bilişsel yetenekleri geri kazanmalarını destekleyen rehabilitasyon programları gerçekleştirebilir yada yaşanan kayıplarla başa çıkmak için terapi uygulayabilirler. Aynı zamanda beyin işlevleri ve davranışları arasındaki davranışları incelemek için araştırmalar yürütebilirler.
Genel olarak nöropsikologlar bu tarz çalışmalar yönetmekte, nöroloji ve psikoloji bölümlerine ve en önemlisi insan sağlığına büyük katkılarda bulunmaktadırlar.
Nöropsikolojinin Alt Dalları
Nöropsikolojinin 3 farklı alt alanı bulunmaktadır. Bunlar, Klinik Nöropsikoloji, Deneysel NöropsikolojiBilişsel Nöropsikolojidir.
Klinik Nöropsikoloji Nedir?
Klinik Nöropsikoloji beyin fonksiyonlarını ve davranışların birbiriyle etkisini inceler. Özellikle beyin hasarları, nörolojik hastalıklar, psikiyatrik bozukluklar veya beyin gelişimindeki sorunların bireylerin bilişsel, duygusal ve davranışsal işlevleri üzerindeki etkilerini klinik ortamda değerlendirir.
Klinik nöropsikoloji alanında çalışan nöropsikologlar özellikle beyin yaralanmaları, nörolojik rahatsızlıklar, demans, parkinson gibi hastalıklar veya gelişimsel bozukluklara sahip bireylerle çalışırlar. Nöropsikolojik testler ve değerlendirmeler yaparak hastaların bellek, dikkat, dil, problem çözme gibi bilişsel becerilerini ölçerler. Bu çalışmalarla hastaların günlük yaşamlarına daha işlevsel olmalarına yardımcı olur. Ayrıca, hasta yakınlarına ve bakıcılarına rehberlik eder, adli vakalarda bilişsel yeteneklerin değerlendirilmesi gibi görevler de üstlenirler.
Deneysel Nöropsikoloji Nedir?
Deneysel Nöropsikoloji, alanın içerisinde daha derinlemesine deneyler ve gözlemler yaparak nöropsikoloji alanını geliştirmeyi amaçlar. Bu alan beynin hangi bölgelerinin hangi işlevleri üstlendiğini belirlemeye yardımcı olur ve bu bilgiyi klinik uygulamalara ve tedavi yöntemlerine yönlendirebilir.
Deneysel Nöropsikoloji alanında çalışan nöropsikologlar sağlıklı bireyler ve nörolojik rahatsızlık yaşayan bireyler arasında laboratuvar ortamında kontrollü deneyler yaparak alanın gelişimine katkı sağlarlar. Bu araştırmalar nörolojik rahatsızlıkların daha iyi anlaşılmasına ve tedavi yöntemlerinin gelişmesinde önemli ölçüde rol oynar.
Bilişsel Nöropsikoloji Nedir?
Bilişsel nöropsikoloji insanların bilişsel yeteneklerini (hafıza, dikkat, algı) nasıl kazandığını ve bu yetilerin beyinle olan etkisini anlamak üzerine çalışılan bir alandır. Bu alan özellikle beyin hasarları ve nörolojik bozukluklar yaşayan bireylerde bilişsel işlevlerin nasıl etkilendiğini anlamaya odaklanır.
Bu alanda çalışan nöropsikologlar beyin işlevlerinin ve bilişsel süreçlerin nasıl organize olduğunu incelemekte ve belirli beyin bölgelerinin belirli bilişsel işlevlerle nasıl ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Çalışmalarını hem sağlıklı bireylerin bilişsel işlevlerini anlama hem de beyin hasarı ve bozukluğu olan kişilerin tedavisi için yeni stratejiler geliştirme ve aynı zamanda bilişsel nöropsikoloji literatürünü geliştirmek üzerine yapmaktadırlar.
Türkiye’de Nöropsikolojik Çalışmalar
Nöropsikoloji üç farklı ana dalı içermesi nedeniyle oldukça geniş bir alandır ve Türkiye’de bu alanların yanı sıra akademik anlamda da önemli bir yer tutar. Yapılan çalışmaların bazılarına değinmek gerekirse;
1. Nöropsikolojik Testler ve Değerlendirmeler: Türkiye’deki klinik psikologlar, bireylerin bilişsel fonksiyonlarını değerlendirmek için çeşitli nöropsikolojik testler kullanır. Bu testler, hafıza, dikkat, problem çözme ve dil becerileri gibi bilişsel işlevleri ölçmek için kullanılır.
2. Demans ve Alzheimer Araştırmaları: Türkiye Alzheimer Derneği’nin yayınladığı verilere göre, Türkiye’de her 3 saniyede bir kişi demans hastalığına yakalanmakta ve bu hastaların üçte ikisi Alzheimer hastalığı teşhisi almaktadır. Halen yaklaşık 600.000 aile bu hastalıkla mücadele etmektedir. Bu nedenle demans ve Alzheimer gibi nörolojik bozuklukların nöropsikolojik etkilerini inceleyen çalışmalar Türkiye’de giderek artmaktadır.
3. Çocuklarda Nöropsikolojik Gelişim: Çocuklarda dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu (DEHB), otizm spektrum bozukluğu gibi durumların nöropsikolojik temellerini anlamak için araştırmalar yapılmaktadır.
4. Klinik ve Uygulamalı Nöropsikoloji: Türkiye’de birçok hastane ve rehabilitasyon merkezlerinde nöropsikolojik hizmetler sunulmaktadır. Beyin hasarları, inme ve travma sonrası bilişsel bozukluk yaşayan hastalara yönelik rehabilitasyon süreçlerinde nöropsikoloji önemli bir rol oynamaktadır. Uygulamalı nöropsikoloji alanındaki çalışmalar, bireylerin yaşadıkları rahatsızlıktan sonra günlük yaşamlarına geri dönmelerini desteklemektedir.
Nöropsikoloji Alanında Çalışan Bazı Ünlü Uzmanlar
1. Prof. Dr. Öget Öktem Tanör: Türkiye’de nöropsikoloji alanında öncülerden biridir. İstanbul Üniversitesi’nde uzun yıllar görev yapmış ve nöropsikolojik değerlendirme testlerinin gelişimine katkı sağlamıştır.
2. Prof. Dr. Türker Şahiner: Nöropsikoloji ve psikiyatri alanında travmatik beyin hasarları ve bilişsel bozukluklar üzerine çalışmaları vardır. İstanbul Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yapmakta ve çeşitli nöropsikolojik araştırmalar yürütmektedir.
3. Prof. Dr. Mücahit Öztürk: Çocuk ve ergen psikiyatrisi, nörogelişimsel bozukluklar, otizm ve DEHB konularında çalışmalarıyla bilinir. NPİSTANBUL Beyin Hastanesinde çalışmakta ve çocuk psikiyatri alanında eğitim ve araştırmalara katkıda bulunmaktadır.
4. Doç. Dr. Özlem Gün Eryılmaz: Bellek bozuklukları, bilişsel rehabilitasyon ve beyin hasarları üzerine araştırmalar yapmaktadır. Hacettepe Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak nöropsikolojik araştırmalarını sürdürmektedir.
5. Prof. Dr. Yankı Yazgan: Psikiyatri uzmanı olup, nöropsikoloji alanında özellikle çocuk ve ergen psikiyatrisi, dikkat eksikliği ve otizm üzerine çalışmalarıyla tanınır. Yazgan Psikiyatri Enstitüsü’nde çalışmalarına devam ediyor. Aynı zamanda çeşitli üniversitelerde öğretim üyeliği yapmaktadır.
Nöropsikoloji Üzerine Uzmanlaşmak İsteyen Bir Psikoloji Öğrencisi Neler Yapabilir?
Nöropsikoloji, hem nöroloji hem de psikolojiyi kapsayan geniş bir alandır. Bu alanda ilerlemek isteyen bir öğrencinin, lisans eğitimi sırasında öncelikle alana dair derinlemesine gözlem yapması ve farklı bakış açıları kazanması oldukça önemlidir. Nöro-psikoloji literatürünü ve güncel araştırmaları yakından takip etmek, kişinin alana dair kapsamlı bir bilgi edinmesine yardımcı olur. Ayrıca laboratuvar ve araştırma deneyimi kazanmak, nöro-psikolojik testler ve beyin görüntüleme teknikleri hakkında derinlemesine bilgi edinimini destekler.
Klinik alanlarda staj yapmak ve pratik deneyim kazanmak, nöropsikolojik değerlendirmeler ve tedavi süreçleri hakkında uygulamalı bilgi sağlar. Gerçek vaka çalışmalarıyla bu süreçlerdeki beceriler geliştirilebilir. Buna ek olarak, sertifikalı eğitimlere katılmak, nöroloji alanında çalışan profesyonellerle ağ kurmak da bu alanda kariyer yapmayı düşünenler için önemli bir adımdır. Bu tür deneyimler, hem teorik hem de pratik anlamda öğrencinin gelişimine büyük katkı sağlar.
Nöropsikoloji ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Nöropsikoloji okuyan kişiler beyin ve sinir sistemi ile insan davranışları arasındaki ilişkileri inceleyen uzmanlardır. Nöropsikoloji mezunları akademisyen, nöropsikolojik test uygulayıcısı, klinik nöropsikolog gibi unvanlarla rehabilitasyon merkezleri ve hastanelerde görev alabilirler.
Nöropsikolojik testler bireylerin bilişsel (hafıza, dikkat, algı, dil, motor becerileri vb.) işlevlerini değerlendirmek için kullanılır. Sıkça kullanılan testlerden bazıları; Wechsler Bellek Ölçeği (WCST), Mini Mental Durum Testi (MMSE), Wisconsin Kart Eşleşme Testi (WCST), Stroop Testi
Nöropsikologlar ilaç yazmazlar. Nöro-psikoloji insan davranışları ve psikolojisini inceleyen bir alan olduğundan, nöropsikologlar daha çok terapi ve rehabilitasyon alanında çalışırlar. Nöropsikologlar, nörolojik veya psikiyatrik sorunları olan hastalarla çalışırken, eğer ilaç tedavisi gerekiyorsa, hastalarını bir psikiyatriste veya nöroloğa yönlendirebilirler.
Nöroloji, beyin ve sinir sisteminin fiziksel hastalıklarını incelerken psikiyatri ise zihinsel bozukluklar ve ruh sağlığı problemlerine odaklanır. Bu iki alan, nörolojik ve psikiyatrik semptomlar bir arada görüldüğünde iş birliği yapar.
Kent Üniversitesi
