Sporcu ne zaman psikoloğa ihtiyaç duyar ya da duymalı sorusu üzerine yazdığım bu yazıya kendi sporcu hikayem ile başlamak istiyorum. İlkokul üçüncü sınıfın yaz tatilinde ilk spor maceram başlamıştı. Fanatik Altay’lı bir ailenin torunu olduğumdan babamla birlikte Altay Alsancak Stadı’nda spor okuluna kaydolmaya gitmiştik. İzmir takımlarının ne kadar arma sevdalısı olduğunu duymuşsunuzdur…
İsterseniz bu yazıyı yazarın sesinden dinleyebilirsiniz. 🌻
Göztepe, Karşıyaka, Altay taraftarları o zamanların da imkanlarıyla daha rahat bir şekilde holiganca tezahürat yapabildiklerinden dolayı aileler çocuklarını pek de futbola göndermek istemeyip salon sporlarına (voleybol, basketbol vs.) göndermeyi tercih edebiliyorlardı. Nihayetinde bizimkiler de bu tercihi yapan ailelerdendi ve dokuz yaşında ilk spor maceram başlamıştı.
Altay Basketbol Spor Okulları’nda ilk antrenmanım için tribünde bekliyordum. Yaşıtlarım ve ebeveynleri çoktan sosyalleşmiş onlar da kendi saatlerinin gelmesini rahat bir şekilde bekliyorlardı. O sırada sahada Altay Genç Takımı antrenmandaydı ve antrenörleri 160 cm boylarında bir kadın… Elif hoca! O, gözümde kocaman olan oyunculara; bağırıp çağırıp, ceza verip adeta işkence ederken bense tribünde korkudan ağlamaya başladım. İdman sonunda Elif Hoca ve adaşım olan genç takım kaptanı Çağlar Abi gelip benimle konuşup motive etmişlerdi ve böylece ilk basketbol antrenmanıma girebilmiştim…
Psikolojik Zorlanma
O sancılı başlayan ilk spor maceramla birlikte on yılı aşkın lisanslı oynadım. Eğitim bursları kazanıp hem il hem de ülke çapında derecelere sahip oldum. Ancak basketbolculuk kariyerimde her zaman bir stres, öfke ve kaygı yönetimi konusunda zorlanmışımdır. Hep bir destek aramış veya beklentim olmuştur. Tabii o zamanlar çoğu problemle olduğu gibi bu tarz problemleri de ya kendiniz ya da antrenörünüzle çözmekten başka çareniz yoktu…
Antrenörlerimiz de kendi bildikleri doğrularla yardımcı olmaya çalıştıklarından; kimi sporcu olumlu etkilenebilirken kimisi olumsuz etkileniyordu. Bu anlamda antrenörleri suçlamak çok da gerçekçi olmamakla birlikte onların sırtındaki bu yükü almayı kafama koymuştum. İlk spor okulu antrenmanımdan bu yana yaşadıklarım sporun ve sporcu psikolojisinin genel olarak profesyonelce ilgilenilmesi gerekliliği, yeni nesillere ve profesyonel olan sporculara profesyonel destek vermem konusunda en büyük motivasyon kaynağım olmuştur. Siz de böyle olaylar yaşadıysanız Sporcular ne zaman psikologla çalışmalı ve bu nasıl bir psikolog olmalı? sorularından önce gelin birlikte spor ve egzersiz psikolojisine bakalım…
Spor ve Egzersiz Psikolojisi
Spor ve egzersiz psikolojisi nedir? Spor ve egzersiz aktivitelerinde insanların ve insan davranışların bilimsel olarak çalışılması ve elde edilen bilginin uygulama alanına geçirilmesini amaçlayan disiplindir. Spor ve egzersiz psikologları, yetişkin ve çocukların sporsal aktivitelere katılımını ve bireyin bu aktivitelerden faydalanması için yardımcı olan ilke ve rehberlikleri tanımlar. Spor ve egzersiz psikolojisi çalışanların çoğu iki amaçla yola çıkar;
- Psikolojik etkenlerin bireyin fiziksel performansını nasıl ve ne şekilde etkilediğini anlamak (Kaygı, basketbolcunun serbest atışlarındaki istatistiğini nasıl etkiler? ya da Kendine güven eksikliği, bir çocuğun yüzmeyi öğrenebilme becerisini etkile mi?)
- Spor ve egzersiz aktivitelerine katılımın bireyin psikolojik gelişim, ruh sağlığı ve bütünlüğünü nasıl etkilediğini anlamak. (Koşmak, kaygı ve depresyonu azaltır mı? veya Üniversite düzeyinde spora katılım, kişilik gelişimini güçlendirir mi?)
Spor psikolojisi denildiğinde yalnızca elit sporcuların zirve performansa ulaşmasına yardım etmek aklınıza gelmesin. Sporcuları, çocukları, bedensel ve zihinsel engelli bireyleri ve sıradan sportif katılımcıları da anlamak yolunda çalışır ve onların aktivitelerine en üst düzeyde katılımı ve bu aktivitelerden zirve performans göstererek kişisel tatmin sağlamalarıyla birlikte gelişim sağlamalarına yardımcı olurlar.
Sporcu veya Egzersiz Yapan Biri
- Sadece Spor Performansım Üzerine mi destek alabilirim?
Hayır. Performansınızı etkileyen her konuda (aile, arkadaş, okul/iş, sevgili/eş vb.) hakkında konuşabilirsiniz. Edindiğiniz beceri ve deneyimleri hayatınızın diğer alanlarına taşımayı da öğrenerek kişisel yaşamınızda ve kişiler arası ilişkilerde daha sağlıklı bir tutum izleyebilirsiniz. - Ne Zaman Bir Psikologla Çalışmalıyım?
Bireysel veya takım sporu olsun üst düzey elit sporcuların hemen hemen çoğu kendini daha iyi tanımak için psikologla çalışır. Ayrıca performansını daha üst seviyeye çıkartıp diğerlerinden sıyrılmak ve yarış halinin üstesinden gelebilmek için de bu hamlede bulunabilir. Siz de ister elit ister amatör sporcu olun veya egzersiz seven biri olun özel bir probleminiz olmasa dahi, profesyonel destek alabilirsiniz. Böylece gelişiminizi ve istikrarı hızlandırabileceğinizi unutmayın…
Yazı biterken bir kitap önerisi de vermek istiyorum. Jordanizm-Michael Jordan Başarı Koçunuz Olsaydı? adlı kitap sizler için bir ileri okuma önerisi olabilir. Eğer bu yazıyı sevdiyseniz Eğitim ve Spor Birlikte Gider Mi? adlı yazıma da göz atabilirsiniz.
Bu yazı Psikoloji Arşiv Yayın İlkeleri ‘ne uygun şekilde yeniden düzenlenmiştir.
Editör: Selin Cennet Gülmez
Görsel Tasarım: Taner Türker
Kaynak: Weinberg, R. S., & Gould, D. (2015). Foundations of sport and exercise
psychology, Sixth Edition. Human Kinetics.
Kitap önerisi: Jordanizm (Michael Jordan Başarı koçunuz olsaydı?)
